Aansprakelijkheid van uw vermogensbeheerder of beleggingsadviseur

HOE ZIT HET MET DE AANSPRAKELIJKHEID VAN UW VERMOGENSBEHEERDER OF BELEGGINGSADVISEUR BIJ BELEGGINGSSCHADE?
 
Als beurskoersen stijgen, verwacht u vanzelfsprekend een positief rendement op uw beleggingen. Toch gebeurt het regelmatig dat de vermogensrapportage een heel ander beeld geeft: beleggingsresultaten vallen tegen, of u maakt zelfs verlies op de beleggingsportefeuille die uw vermogensbeheerder of beleggingsadviseur voor u samenstelde. Het teleurstellende resultaat is mogelijk het gevolg van het handelen van uw vermogensbeheerder of beleggingsadviseur. 
 
In deze bijdrage krijgt u een overzicht van de regels en normen die relevant zijn bij de beoordeling van de vraag in hoeverre een bank, beleggingsadviseur of vermogensbeheerder aansprakelijk kan zijn voor de schade én op welke wijze het gevoerde beleggingsbeleid kan worden getoetst.
 
Soms zijn teleurstellende beleggingsresultaten te wijten aan uw vermogensbeheerder/adviseur
 
Teleurstellende beleggingsprestaties hebben vele oorzaken en kunnen natuurlijk het gevolg zijn van domme pech, maar soms is er meer aan de hand. Zo kan uw portefeuille niet goed zijn ingericht zodat u niet óf onvoldoende profiteert van – bijvoorbeeld – een aantrekkende economie.
 
Ook kan blijken dat uw beleggingsportefeuille anders is ingedeeld dan u voor ogen had, bijvoorbeeld doordat uw beleggingen aan meer risico zijn blootgesteld dan u bereid was te lopen. Het is mogelijk dat de oorzaken van de tegenvallende beleggingsresultaten niet slechts het risico van het vak zijn, maar dat deze te wijten zijn aan onzorgvuldig handelen van uw beleggingsadviseur of vermogensbeheerder.
 
Schade als gevolg van schending regels waaraan financiële instellingen dienen te voldoen
 
Om te bepalen in hoeverre uw beleggingsadviseur/vermogensbeheerder aansprakelijk is, onderscheiden we grofweg drie categorieën particuliere beleggers: 
  1. beleggers die slechts opdrachten geven aan een financiële instelling. De financiële instelling voert deze opdrachten uit zonder daarbij de belegger te adviseren (execution only)
  2. beleggers die op basis van advies van een beleggingsadviseur beleggingsbeslissingen nemen (advies relatie)
  3. beleggers die hun vermogen in beheer van de geven aan de vermogensbeheerder en de vermogensbeheerder op basis van een volmacht zelfstandig de beleggingsbeslissingen neemt (vermogensbeheer).

Financiële instellingen die beleggingsadvies of vermogensbeheersdiensten aanbieden aan particulieren zijn gebonden aan verscheidene regels en wetten die in het leven zijn geroepen ter bescherming van particuliere beleggers. Het aantal regels waaraan, en de mate waarin, zij zich dienen te houden, hangt af van het pakket dat de belegger heeft gekozen.
 
Belleggingsadviseur/vermogensbeheerder is verplicht om beleggingsprofiel op te stellen en te waarschuwen voor risico’s
 
Zo heeft uw beleggingsadviseur/vermogensbeheerder de verplichting om bij het aangaan van de beleggingsrelatie middels het opstellen van een profiel uw beleggingsdoelstelling, beleggingshorizon, risicobereidheid, kennis en ervaring en uw financiële positie te inventariseren. Op basis daarvan zal de beleggingsadviseur vervolgens zijn adviezen baseren of – in het geval van vermogensbeheer - uw vermogen beheren. 
 
Ook bij het inrichten van de portefeuille is uw beleggingsadviseur/vermogensbeheerder verplicht zich te laten leiden door het opgestelde beleggersprofiel en dient de financiële instelling u vooraf te informeren - en waar nodig in niet mis te verstane bewoordingen te waarschuwen - over de risico’s van bepaalde beleggingsproducten.
 
Is uw portefeuille wel ingericht volgens uw risicobereidheid?
 
Zelfs indien op het eerste gezicht aan alle vereisten is voldaan én uw portefeuille conform uw beleggingsprofiel ingericht lijkt te zijn, dan kan het nog steeds fout zijn gegaan.
 
De invulling van uw portefeuille is mede afhankelijk van uw risicobereidheid. Zo zal een defensief ingestoken portefeuille doorgaans meer obligaties/vastrentende waardes bevatten dan een belegger die offensief wenst te beleggen, die weer meer aandelen in zal zitten.
 
De ene obligatie is echter de ander niet. Iedereen zal begrijpen dat een staatsobligatie van Griekenland risicovoller is dan een Duitse staatsobligatie, maar soms zijn de verschillen minder duidelijk waarneembaar. Zo kunnen bijvoorbeeld perpetuele obligaties aan u verkocht zijn als vastrentende waardes, terwijl deze in de praktijk qua eigenschappen en risico’s niet gelijk te stellen zijn met vastrentende waarden zoals staats- en bedrijfsobligaties. Zo kennen dergelijke ‘obligaties’ geen vaste looptijd, zijn zij achtergesteld bij andere leningen en vergoeden zij vaak geen vaste rente. Vaak heeft de beleggingsadviseur/vermogensbeheerder u niet vooraf geïnformeerd over de specifieke kenmerken en risico’s die zijn verbonden aan dergelijke obligaties en heeft de beleggingsadviseur/vermogensbeheerder niet geverifieerd of u bereid was het hogere risico te lopen.
 
Verder komt het voor dat beleggingsadviseurs/vermogensbeheerders adviseren huisfondsen van hun eigen bank in de portefeuille op te nemen zodat zij zowel verdienen aan het verstrekken van advies/beheersdiensten aan de belegger als aan (middels o.a. provisies) het fonds waarin wordt deelgenomen. De beleggingsadviseur/vermogensbeheerder dient vóórdat zij vermogen van een belegger in huisfondsen belegt de belegger van de belangenverstrengeling op de hoogte te brengen en de belegger duidelijk te maken op welke manieren zij aan het huisfonds verdient. De belegger kan schade hebben geleden als gevolg van de keuze van de bank om in een dergelijk fonds te beleggen. 
 
Daarom is het van essentieel belang om nauwkeurig na te gaan hoe de verschillende beleggingscategorieën daadwerkelijk zijn ingevuld teneinde te kunnen bepalen of de portefeuille wel zo is ingericht zoals is afgesproken en zoals de beleggingsadviseur/vermogensbeheerder beweert.
 
Beleggingsadviseur/vermogensbeheerder heeft informatieverplichtingen over ontwikkeling beleggingen 
 
Na het aangaan van de relatie met een beleggingsadviseur houdt de verantwoordelijk van de beleggingsadviseur/vermogensbeheerder niet op. Zo heeft uw beleggingsadviseur/vermogensbeheerder de verplichting om u gedurende het jaar op de hoogte te houden van ontwikkelingen van uw beleggingsportefeuille en van omstandigheden die van invloed kunnen zijn op uw beleggingsportefeuille. Onder bepaalde omstandigheden heeft uw beleggingsadviseur/vermogensbeheerder zelfs de verplichting om u ongevraagd te adviseren en / of om in te grijpen in uw portefeuille indien de situatie daar om vraagt.
 
De praktijk wijst echter uit dat dit niet altijd gebeurt. Dit kan tot gevolg hebben dat uw vermogen wordt blootgesteld aan veel grotere risico’s dan u kan of wilt lopen. Helemaal indien u met (deels) geleend geld belegt óf (bewust dan wel onbewust)  in derivaten handelt,  kunnen de gevolgen voor uw vermogen bij waardedaling van uw beleggingen aanzienlijk zijn.
 
In hoeverre uw bank of adviseur in dergelijke omstandigheden een verwijt te maken valt hangt in belangrijke mate af van de afspraken die u met uw bank/adviseur heeft gemaakt. Zo is de verantwoordelijkheid van een financiële instelling (zoals een bank) die uw vermogen beheert bijvoorbeeld groter dan die van een financiële instelling die uitsluitend uw opdrachten uitvoert (execution only).
 
Bijzondere zorgplicht financiële instelling
 
De aansprakelijkheid van een beleggingsadviseur/ vermogensbeheerder kan gebaseerd zijn op de schending van de bijzondere zorgplicht die een financiële instelling jegens een particuliere belegger in acht dient te nemen. Deze zorgplicht vloeit met name voort uit het feit dat de bank of financiële instelling bij uitstek deskundig wordt geacht op het gebied van beleggingen. De bijzondere zorgplicht dient ter bescherming van u als belegger tegen uw eigen gebrek aan inzicht en lichtzinnigheid.
 
De in acht te nemen zorgplicht bij beleggingsdienstverlening is ontwikkeld in de jurisprudentie van de civiele rechter en van het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid). De strekking van de bijzondere zorgplicht is niet zozeer om u te beschermen tegen koersverlies of risico’s in het algemeen, maar om u te beschermen tegen risico’s die u niet kent of begrijpt, of tegen onverantwoord grote risico’s.
 
De omvang van de bijzondere zorgplicht die uw beleggersadviseur in acht dient te nemen hangt af van de omstandigheden van het geval, waaronder uw deskundigheid, uw inkomens- en vermogenspositie en de mate van betrokkenheid van de beleggingsadviseur bij uw beleggingen.
 
Wat zijn redelijke kosten?
 
Tegenvallende beleggingsprestaties kunnen ook het gevolg zijn van de kosten die door uw beleggingsadviseur/vermogensbeheerder zijn berekend. Zo kan op uw beleggingen wellicht een positief rendement zijn behaald, maar dit resultaat kan totaal teniet zijn gedaan door advies, beheers, transactie, prestatie, administratie of andersoortige kosten die uw beleggingsadviseur al dan niet zichtbaar heeft berekend. Of dergelijke kosten ‘redelijk’ zijn hangt mede af van de afspraken die u heeft gemaakt met uw beleggingsadviseur en welk doel het maken van de kosten heeft gediend. 
 
Wat te doen als u ontevreden bent over beleggingsbeleid?
 
Indien u om wat voor reden dan ook ontevreden bent over het gevoerde beleggingsbeleid, de resultaten daarvan, de in rekening gebrachte kosten of andere aspecten van de dienstverlening van uw beleggingsadviseur/vermogensbeheerder, dan is het uiteraard van belang dat u uw klachten eerst bij de beleggingsadviseur kenbaar maakt en bespreekt. 
 
Indien u niet tevreden bent met de uitkomst daarvan, dan bestaat de volgende stap uit het doorlopen van de (formele) interne klachtenprocedure bij uw beleggingsadviseur/vermogensbeheerder. Hiertoe schrijft u een klachtbrief waarin u duidelijk aangeeft waarom u ontevreden bent. Het is belangrijk dat uw direct goed en consistente positie inneemt, met het oog op een mogelijke procedure. 
 
Indien de financiële instelling uw klachten in de interne klachtenprocedure niet afdoende honoreert , kunt u overwegen uw klacht aanhangig te maken bij de civiele rechter. Daarnaast bestaat de mogelijkheid om met uw klacht naar de geschillencommissie van het Kifid te gaan. Die laatste weg is doorgaans laagdrempeliger en (kosten)efficiënter dan het starten van een procedure bij de rechtbank.
 
>> Gaat u klagen bij uw vermogensbeheerder? Zo ja, laat uw klachtbrief dan door ons controleren. Neem daarvoor contact op met Derk de Wolf: wolf@ekelmansenmeijer.nl en 070 37 46 300.
 
22.06.2017 | Blog van Derk de Wolf.
kennis