Kan de internationale atletiekfederatie atlete Caster Semenya verplichten een hormonale behandeling te ondergaan?
2019-05-03 | Auteur:

Kan de internationale atletiekfederatie atlete Caster Semenya verplichten een hormonale behandeling te ondergaan?

Kan de internationale atletiekfederatie atlete Caster Semenya verplichten een hormonale behandeling te ondergaan?
 
Op 30 april 2019 oordeelde het CAS (Court of Arbitration for Sport) in de zaak tussen Caster Semenya en de internationale atletiekfederatie (IAAF). Vrouwelijke atleten met een natuurlijk hoog testosteronniveau kunnen worden verplicht een hormonale behandeling te ondergaan als ze willen deelnemen aan atletiekwedstrijden voor vrouwen.
 
Semenya
 
De Zuid-Afrikaanse hardloopster Semenya deed in 2009 haar intrede in de internationale atletiek. In 2012 en 2016 veroverde ze Olympisch goud op de 800 meter. Semenya is sinds haar deelname aan atletiekwedstrijden onderwerp van controverse. Ze oogt mannelijk door haar lengte en uitzonderlijk gespierde bouw. 
 
Hyperandrogenisme
 
Semenya heeft hyperandrogenisme, een hormonale afwijking als gevolg waarvan Semenya van nature drie keer zoveel testosteron aanmaakt als de gemiddelde vrouw. De Zuid-Afrikaanse is overigens niet de enige vrouw in de internationale sportwereld met deze afwijking.
 
De discussie in de zaak Semenya doet denken aan de opschudding die in Nederland in de jaren ‘50 werd veroorzaakt door de hardloopster Foekje Dillema. Medisch gezien is echter sprake van een andere situatie.
 
DSD Regulations
 
Het IAAF heeft in april 2018 de DSD Regulations ingesteld. Deze DSD-regels zijn het onderwerp van de juridische procedure tussen Semenya en de IAAF.
 
Volgens deze regels moeten hyperandrogene vrouwen - zoals Semenya - testosteronverlagende medicatie gebruiken als zij willen deelnemen aan atletiekwedstrijden voor vrouwen. Deze regel geldt onder meer voor deelname aan de 400, de 800 en de 1500 meter. Volgens de IAAF hebben vrouwen op deze afstanden het meeste profijt van een hoger testosterongehalte.
 
Oordeel CAS
 
Semenya heeft de DSD-regels aangevochten in een procedure voor het CAS. Het CAS oordeelde dat de DSD-regels discriminerend zijn, maar dat dergelijke regels noodzakelijk zijn om een eerlijke competitie tussen vrouwelijke atleten te garanderen. De regels zijn volgens het CAS niet alleen noodzakelijk, maar ook redelijk en proportioneel. Het CAS merkte daarbij overigens op dat er slechts beperkt bewijs is voor de stelling dat een hoger testosteronniveau zorgt voor betere prestaties op de 1500 meter en “one mile events”. Het CAS heeft gelet hierop de IAAF in overweging gegeven de DSD-regels op dit punt nader te beschouwen.
 
Meningen verdeeld
 
Diverse wetenschappers plaatsen vraagtekens bij het oordeel van het CAS. Zo zou een duidelijk verband tussen hoge testosteronwaarden en betere atletiekprestaties niet (voldoende) zijn aangetoond.
 
De testosteron-eis is ook op andere punten omstreden. Het raakt aan de universele rechten van de mens. Drie VN-experts hebben eerder al hun zorgen geuit. Zij stelden dat “de regels negatieve stereotypen en stigma’s bevestigen dat de vrouwen die het betreft geen vrouwen zouden zijn”.
 
Is sport ooit eerlijk?
 
Nu er enerzijds wordt gepleit voor de rechten van de atleten en anderzijds voor een eerlijke competitie en een gelijk speelveld komen verschillende vragen op: is sport überhaupt ooit eerlijk, het gaat immers toch altijd om een combinatie van aanleg en keihard werken?
 
Heeft Usain Bolt niet een groot voordeel door zijn lengte en Michael Phelps door de buitengewone spanwijdte van zijn armen? En wat te denken van de aangeboren afwijking van Pieter van den Hoogenband (Pectus carinatum - ook wel kippenborst genoemd)?
 
Zullen vergelijkbare regels ook worden ingesteld voor andere sporten?
 
En hoe te denken over  mannen die zich vrouw voelen, vrouwen die zich man voelen, en de steeds luider wordende roep om aandacht voor genderneutraliteit?
 
Hoe verder?
 
Tegen de uitspraak van het CAS kan binnen 30 dagen beroep worden ingesteld bij het Zwitserse Bundesgericht. Semenya heeft laten weten dat zij zich niet laat tegenhouden door het besluit van het CAS en dat ze overweegt in hoger beroep te gaan. Daarnaast heeft ook de Zuid-Afrikaanse minister van Sport zijn voornemen geuit om de uitspraak aan te vechten.
 
Het is vooralsnog onduidelijk hoe de zaak zal aflopen, maar één ding is zeker: de sportwereld is verdeeld.

door Marleen Sinnecker sectie Arbeidsrecht en Wander de Kort
kennis